Fauna. Puszcza Piska jest dużym gospodarstwem łowieckim, na którego terenie organizowane sq polowania dla turystów zagranicznych, głównie z krajów Europy Zachodniej. Celem polowań sq zwłaszcza jelenie w okresie rykowiska — we wrześniu, czasem w polowie października. W puszczy żyje ok. 1500—1800 tych zwierzqt; tutejsze sq największe z jeleni nizinnych w Polsce, od znaczają sę potężnym porożem (dorównującym swoim ogromem porożom jeleni karpackich) i doskonałg kondycją. Jeleń mazurski uważany jest powszechnie za króla tej puszczy, chociaż potęż niejszy od niego jest łoś. Pojedyncze łosie można spotkać w ca łej puszczy, najliczniejsze sq jednak w jej południowe/ części, pośród bagnistych lasów, mokradeł i torfowisk. Występuje tutaj także Wilk, cenny naturalny selekcjoner zwierzyny płowej, ważny składnik ekologicznej równowagi puszczy, liczne sq sarny i dziki. W lasach żyjq także: lis, borsuk, jenot*, wiewiórka, kuny leśna i domowa, tchórz; można 'napotkać tutaj łasicę i gronostaja, piż maka, a ostatnio także — przywracane faunie Puszczy Piskiej bo bry, żyjqce na wolności nad Jeziorem Nidzkim i w okolicach Zgo nu. W lasach ośrodka Polskiej Akademii Nauk w Popielnie żyjq na wolności koniki polskie (tarpany). Dzikie konie występowały w puszczy na naturalnych stanowiskach do XVII w., wcześniej, ok. 1500 r. wytępiono tury. Niedźwiedzie utrzymywały się tu do XIX w. Niezwykle interesujqca jest ornitofauna Puszczy Piskiej. Uroz- maicone środowiska przyrodnicze — bory, torfowiska, bagna i je ziora — zamieszkiwane sq przez wiele gatunków ptactwa. Przede wszystkim należy wymienić gatunek w Polsce bardzo rzadki: w Pu szczy Piskiej można zobaczyć orła przędnego. Nieco częściej wi dywany jest inny gatunek orła, największy z orłów i ptaków dra pieżnych — orzeł bielik, zwany birkutem lub łamignatem. Nad puszczańskimi lasami można niekiedy ujrzeć inne gatunki polujq- cych drapieżców: orlika, orlika grubodziobego, kanię czarna i ru da, myszołowa i jastrzębia. Nad wodami pojawia się orzeł rybo- łów, kolejny rarytas ornitologiczny Puszczy Piskiej. Nad bagnami i polami unoszq się błotniaki — stawowy i zbożowy oraz trzmielo-jad. W puszczy gniazduje cała rodzina sokołów z popularng pu- stułkq na czele. Obserwowano tajemniczego nocnego drapieżcę, największego przedstawiciela rodziny sów — puchacza. Bardzo bogaty jest świat ptaków błotnych i wodnych. Na jeziorze Łuknajno utworzono rezerwat przyrody, chronigcy jedno z liczniejszych w Europie stanowisk łabędzia niemego, spotykanego także na innych akwenach puszczańskich, lecz na Łuknajno zala tuje niekiedy dwa tysiqce łabędzi! Znad jeziora Mamry zlatujq na łowy kormorany. Gniazdujq tu czaple siwe; dla ochrony ich kolonii utworzono dwa rezerwaty — w pobliżu Zgonu i Mikołajek. W tym drugim rezerwacie ornitolodzy zanotowali ostatnio wielką sensację - czaple opuściły swoje gniazda na szczytach wysokich sosen w rezerwacie i przeniosły je na pobliskie "Śniardwy, gdzie wyprowadzają teraz lęgi pośród szuwarów; jest to bodaj pierwszy tego typu wypadek notowany w Polsce. Na bagnach i torfowis-kach zakładajg lęgji królewskie żurawie oraz niezwykle rzadki lę-gowo ptak w kraju — gęś gęgawa. W lasach bytujg krewniaki białego bociana, czarne bociany zwane hajstrami. Nad rzekami można zobaczyć bajecznie kolorowego zimorodka i rzadkiego gggoła. . * Jeziora Puszczy Piskiej sq królestwem _ryb. Do najcenniejszych gatunków należg sielawa i sieja, występujące m.in. na Śniardwach, oraz potężny sum. Żyją tu: boleń, kleń, karp, leszcz, lin, okoń, płoć, sandacz, szczupak, węgorz i wiefe innych gatunków ryb. Historia.- Historia tego obszaru w dużej mierze zwigzana jest z dziejami całej ziemi mazurskiej. W okresie wczesnośredniowiecznym i średniowiecznym, w latach 800—1300, zamieszkiwali tu Prusowie, którzy od wieków stanowili autochtoniczng ludność tej ziemi. Był to lud bałtycki, zamieszkujqcy teren położony pomiędzy dolnq Wisłq na zachodzie a dolnym Niemnem na wschodzie, spokrewniony językowo i kulturowo z Litwinami i Łotyszami. Prusowie dzielili się na wiele plemion, zamieszkujqcych polany pośród olbrzymiej puszczy, pokrywajqcej całe niemal Mazury, zwanej w końcu XIII w. Wielkq Kniejq. Obszar dzisiejszej Puszczy Piskiej zamieszkiwało plemię Galindów. Galindowlie, czyli Golędź (co znaczyło — ludzie z pogranicza), wymieniani już w starożytności przez Ptolo-meusza, podobnie jak inne plemiona Prusów zostali niemal całkowicie wyniszczeni w XIII w. przez Krzyżakówj którzy w XIV w. założyli w Piszu warowng twierdzę, zwanq Johannisburg (Jańs-bork). W tym samym czasie rozpoczęła się kolonizacja puszczy przez żywioł polski. Osady zakładano na terenach najbardziej żyznych. Takich ziem było w puszczy niewiele i temu należy zawdzięczać zachowanie do dzisiaj tak dużego obszaru leśnego. Na element osadniczy składała się głównie ludność polska, pocho-dzqca zarówno z ziem nad Wisłq, jak i leżqcych na południe od Mazur. W 1450 r. nawet część rycerzy składała hołd w Szczytnie po polsku. W 1520 r. tutejsze rycerstwo odmówiło walki przec'.w Polakom i rozbiegło się, jedynie bartnicy pozostali wierni wielkiemu m'istrzowi zakonu krzyżackiego. W rejonie Pisza kolonizacja obejmowała obszary przede wszystkim na wschód od Pisy. W XVII w. osiedli tu arianie polscy. W tym czasie ludzkość polska stanowiła zdecydowang Większość. Zasięg Mazurów został dokumentalnie przedstawiony przez (niemieckiego badacza (T. Wittschel, 1931) w następujgcych słowach r „Zasięg Mazurów osiqgnqt swój punkt kulminacyjny ok. r. 1650. W kilku miastach, zwłaszcza w położonych na wschodzie, niemiecki żywioł musiał być w mniejszości". Polski charakter całych połud-