do końca XIX w. większość posługiwała się językiem polskim. Miasto znacznie ucierpiało w czasie ł i II wojny światowej. Obecnie ilość mieszkańców o 25 procent przekracza stan sprzed ostatniej wojny. Miasto, zwane niekiedy „Wenecją Mazurską", wyjątkowo korzystnie prezentuje się z pd. brzegu Jeziora Mikołajskiego (tzw. Złoty Widok). Piękny widok na okolice Mikołajek roztacza się z wieży miejscowego kościoła oraz ze wzgórza Olszowy Róg (155 m npm.) nad jeziorem Tałty (2,5 km). Na prostokątnym rynku, dawnym wojskowym placu ćwiczeń, obecnie pl. Wolności — rzeźba ryby w koronie. Jest to „Król Sielaw", z którym związana jest legenda: za jego sprawą pękały sieci miejscowych rybaków, którzy nie mogli nic złowić w jeziorze; dopiero złapanie ryby i przykucie jej łańcuchem do pala przy nabrzeżu poprawiło rybackie połowy. Przez długie lata na pamiątkę tego zdarzenia kołysała się na jeziorze zrazu drewniana, potem blaszana sylwetka sielawy. Sielawa znajduje się obecnie w herbie miasta. Mikołajki są dobrym punktem wypadowym w rejon Puszczy Piskiej dla wycieczek żeglarskich, kajakowych, motorowych, kolarskich i pieszych, m.in. do głazu w Dybowie, nad jezioro Łuknajno, do Iznoty i Kamienia, nad Jezioro Gardyńskie, do Zełwag i Kosewa. Restauracje, bary, kawiarnie, sklepy, poczta, ośrodek zdrowia, kino, stacja benzynowa. Punkt informacji turystycznej (pl. Wolności 5, tel. 136). Ośrodek turystyki wodnej PTTK, camping nr 5 SBT „Turysta", schronisko młodzieżowe PTSM (czynne w czasie wakacji letnich). Przystań Żeglugi Mazurskiej — statki pasażerskie odpływają stąd do Giżycka i Węgorzewa, do Rynu, do Pisza przez jezioro Śniardwy i do Rucianego—Nidy (z przystaniami: Wierzba, Kamień, Guzianka). Stacja PKP na linii Olsztyn - Biskupiec - Orzysz -Ełk. Przystanek PKS, kursy m.in. do Rucianego—Nidy przez Uktę; do Mrggowa przez Zełwggi i przez Uktę, Krutyń. Szlaki piesze nr 30, 34; szlaki wodne nr 50, 51, 52; szlaki motorowe nr 53, 54; szlak kolarski nr 55. MIKOŁAJSKIE Należy do najbardziej popularnych jezior mazurskich, przede wszystkim ze względu na położone nad nim miasto Mikołajki (szczególnie pięknie prezentujące się z przeciwnego brzegu jeziora), a także dlatego, że leży na atrakcyjnych i bardzo uczęszczanych szlakach wodnych, wiodących z Mikołajek przez Bełdany do Rucianego-Nidy i z Mikołajek przez Śniardwy do Pisza; dostępne jest dla motorówek. Jezioro Mikołajskie leży na wys. 116, m npm., w centralnym punkcie szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Powierzchnia 470 ha (5700X1800 m), gł. do 28 m, przezroczystość wody sięga 4-6 m. Jest to typowe jezioro rynnowe: długie, wąskie, o urwistych brzegach; zwłaszcza pd.-zach. brzeg porośnięty starodrzewem sosnowym prezentuje się okazale. W pobliżu Mikołajek na brzegach ośrodki wczasowe i ośrodek badawczy Polskiej Akademii Nauk. Na tymże brzegu pola namiotowe, dostępne także dla samochodów od drogi leśnej Mikołajki — leśniczówka Kulinowo - Wierzba (drogowskazy). Jezioro bardzo atrakcyjne dla turystów i dla wędkarzy, w jego wodach żyją największe okazy szczupaka, węgorza, płoci i leszcza. Szlak pieszy nr 34; szlaki wodne nr 50, 51, 52. MOKRE Jezioro uważane słusznie za najbardziej atrakcyjne krajobrazowo i krajoznawczo spośród jezior Puszczy Piskiej, położone na zach. krańcu Mazurskiego Parku Krajobrazowego, objęte strefą ciszy. Leży na wys. 125 m npm.;.pow. 766 ha (7700X1400 m), gł. 50 m. Linia brzegowa średnio urozmaicona, obfitująca w niewielkie zatoki i półwyspy. Brzegi całkowicie zalesione, na pn. i wsch. brzegu ładne partie Puszczy Piskiej, na brzegu zach. młode drzewostany sosnowe i liściaste przy samej wodzie. Na pd. brzegu wieś Zgon z domem wycieczkowym PTTK. W pd. części wsch. brzegu rezerwat przyrody „Królewska Sosna"; nad samą wodą rośnie stary dąb, zwany Dębem nad Mukrem, od niego 0,3 km ścieżką dojście do Królewskiej Sosny, martwego drzewa, które uschło w wieku ok. 400 lat. Na jeziorze kilka wysepek: dwie w pd. części, koło Zgonu, i trzy w części środkowej. Rezerwat i wysepki są celem wycieczek kajakowych ze Zgonu. Na wsch. brzegu kilka pól namiotowych, dostępnych także samochocfem drogą leśną wzdłuż brzegu jeziora. Godna polecenia jest piesza wędrówka wokół jeziora. Szlaki piesze nr 8, 12, 16, 17, 20, 25, 26; szlak wodny nr 48.