Wieś o charakterze letniskowym, cel przechadzek i wycieczek z pobliskiej wsi Krutyni. Leży nad rzeka Krutynią w Mazurskim Parku Krajobrazowym, pośród lasów Puszczy Piskiej. W 2. pol. XVII w. założono nad rzeką smolarnię, która istniała do pocz. XIX w. Obecnie nad rzeką stoi młyn wodny. W sąsiedniej osadzie Zielony Lasek, położonej na przeciwnym brzegu Krutyni, istniała w tym samym okresie papiernia, natomiast przy obecnej szosie — osada karczemna Krutyńska Karczma. Przystanek PKS — autobusy jak ze , wsi Krutyń. Szlaki piesze nr 19, 21, 22; szlak wodny nr 48. RUTYŃSKIE Wyjgtkowo ładne jezioro śródleśne leży na wys. 124 m npm.. ioro to, o pow. 57,5 ha (2300X500 m), o równoleżnikowej osi, ada się z kilku basenów oddzielonych zwężeniami. Brzegi pod- łe, z szuwarami. Lasem wokół jeziora prowadzi wygodna dróż- Jest to jedno z najbardziej malowniczych jezior mazurskich czy Piskiej, cel bliskich wycieczek kajakowych i przechadzek zych ze wsi Krutyń oraz dłuższych wycieczek kajakowych ze ilu. Z jeziora wypływa rzeka Krutynią; odcinek rzeki poniżej bra przepływa przez te fragmenty Puszczy Piskiej, które należy ecznie obejrzeć. Pomiędzy jeziorami Krutyńskim i Mokrym jaz; ■ należy zazwyczaj przenosić. Przy połączeniu jezior pole na- Bwe, dostępne także samochodem, leśną drogą ze wsi ,yń. Szlaki piesze nr 12, 15, 16, 17; szlak wodny nr 48. KRZYŻE Wieś rybacka i letniskowa nad Jeziorem Nidzkim, na jego zach. brzegu, w miejscu, -gdzie z rynną jeziora krzyżują się dwie największe zatoki: Zamordeje Wielkie i Zamordeje Małe. Wieś otaczają suche bory sosnowe, na ogół w młodszym wieku. Krzyże zostały założone w 1706 r. jako osada szkatułowa*. Przy niektórych domostwach zachowały się charakterystyczne słupy wstawione w bramę, wycięte w kształcie mocno stylizowanej głowy, strzegące obejścia przed zamieszkującym jezioro topnikiem - demonem wodnym. Mazurski demon nie należy do najgorszych, na przykład straszy dzieci, lecz ich nie topi; ponoć straszy je właśnie po to, by się nie utopiły. Tym niemniej powszechne jest przekonanie, że topnik, który siedzi niemal w każdym jeziorze mazurskim, musi co jakiś czas kogoś utopić. Liczne domki rekreacyjne niecą zniszczyły charakter wioski. Na pd. od wsi, nad Jeziorem Nidzkim, binduga zwana Bobrowo; na pn. w odl. 3 km - leśniczówka Pranie. Sklep spożywczy. Dojazd najlepszy do wsi Karwica (3 km), gdzie najbliższy przystanek PKS na linii z Pisza. Stacja kolejowa Karwica Mazurska w odl. 7 km — dojście drogg ze wsi; przy drodze tej (3,5 km od wstfróśnie interesująca stara sosna pospolita. Szlak pieszy nr 42; szlak wodny nr 49; szlak kolarski nr 55, KWIK Wieś na pn. brzegu jeziora Bialoławki, założona w 1434 r. Na pn. zach. od wsi, nad jeziorem Śniardwy, pagórek zwany Zimnio-cha, zapewne pozostałość staropruskiej strażnicy obronnej. Kiosk spożywczy. Przystanek PKS w odl. 2 km od wsi, przy sz sie i linii autobusowej Pisz — Orzysz. LIPA PRZEDNIA, LIPA TYLNA Osiedla na pd. zach. od Wiartla, nad Jeziorem Nidzkim, zi żone w końcu XVII w. Pomiędzy nimi a wsiq Uściany rozciąga bagno Dziegciarka, którego nazwa związana jest z wyrc dziegciu. Szlak peszy nr 44. LIPOWO Duża wieś, wzmiankowana już w XVI w. Leży na pn. kr; Puszczy Piskiej, wśród łagodnie pofałdowanego krajobrazu jj nowego, nad jeziorami: Majcz Wielki i Majcz Mały. Kiosk żywczy. Przystanki PKS na linii z Mrągowa. Szlak pieszy nr 28; szlak motorowy nr 53. „JEZIORO LISUNIE" Rezerwat florystyczny o pow. 15,78 ha, obejmujący jezioro Lisunie położone na skraju dużej polany śródleśnej, w pagórkowatym terenie oraz stary drzewostan sosnowo-świerkowy na zach. od jeziora. Rezerwat utworzony dla zachowania kłóci wiechowatej oraz innych rzadkich roślin: jezierzy giętkiej, przesiąkry okółkowej, grzybienia północnego. Widok na jezioro ze szlaku przebiegającego drogą przez wioskę Lisunie. Najbliższa stacja PKP i przystanek PKS Zełwagi - 3 km. Szlaki piesze nr 25, 27. ŁAWNY LASEK Niewielkie jeziorko w pobliżu wioski o tej samej nazwie, położone na wys. 126 m npm.; pow. 3,2 ha. Brzegi niedostępne, bag-