wana krutyńskq), osiqgajq wysokość ponad 36 m. W centrum re- erwatu ogrodzona Królewska Sosna, drzewo obumarłe w 1970 r., wieku ok. 400 lat. Nad jeziorem inny pomnik przyrody, tzw. Dqb ad Mukrem (Dqb Karola Małłka), w wieku ok. 400 lat, o obw. pierśncy 520 cm i wys. 34 m. W podszycie leszczyna i jałowiec. W runie m.in. stanowisko turówki wonnej. Zwiedzanie dozwolone tylko szlakiem turystycznym. Szlaki piesze r 9, 12, 20. Najkrótsze dojście z przystanku PKS Zgon - 2,5 km. KRUTYNIĄ" Krajobrazowy rezerwat przyrody o pow. 213,12 ha, obejmujący ezioro Krutyńskie i fragment doliny rzeki Krutynią od ujścia z je- ora po wieś Krutyń oraz otaczające lasy o charakterze natural- nym z udziałem sosny i dębu oraz brzozy, olszy, grobu, świerka, esionu i klonu. Rezerwat utworzono w 1983 r. w trakcie druku rzewodnika i nie jest on oznaczony na mapkach. Szlaki piesze nr 15, 16, 17, 25; szlak wodny nr 48. , KRUTYNIĄ Rzeka o dł. 94 km, pow. dorzecza 638 km2, wypływajqca z je-ora Warpuny na Pojezierzu Mrqgowskim. Przepływa przez kilka naście jezior (m.in. Zyndackie, Lampackie, Lampasz, Długie, Białe, Zyzdrój Wielki i Mały, Spychowskie, Zdrużno, < Uplik, Krutyńskie) uchodzi do jeziora Bełdany. Odcinki Krutyni między kolejnymi je- orami noszq różne nazwy (np. Btabięcka Struga, Spychowska Stru- a, Iznota), mimo to traktuje się jq jako jednq rzekę. ^ Krutyniq wiedzie najbardziej popularny.-na Mazurach szlak wę drówek kajakowych z Sorkwit do Rucianego-Nidy, zwany „Szlakiem Krutyni". Najładniejszy odcinek rzeki znajduje się poniżej Jeziora rutyńskiego i ciqgnie się do wsi Krutyń (ok. 2,5 km). Później nad rzekq tylko szpalery drzew, lasy natomiast w znaczniejszej odleg- ości, zwłaszcza w rejonie Ukty. Poniżej Ukty rzeka meandruje wśród podmokłych i bagiennych .łąk. Nad Krutyniq leżq interesu- jqce turystycznie i krajoznawczo miejscowości: Krutyń, Wojnowo, Ukta, Nowy Most. Szlaki piesze nr 2, 11, 14, 15, 16, 19, 21, 22, 23, 24, 29, 31, 32; lak wodny nr 48. KRUTYNIĄ IM. MELCHIORA WAŃKOWICZA" Rezerwat przyrody o pow. ok. 700 ha, obejmujqcy dolinę Kru tyni poniżej wsi Ukta. Krutynią jest na tym odcinku jednq z nie- cznych już w Polsce pierwotnych rzek nizinnych, z naturalnym • ko rytem, czystq wodą, dobrze zachowanq roślinnością wodnq i nad- brzeżnq, z bogatą i zróżnicowang faunq. Rezerwat chroni koryto rzeki oraz otaczajqce je torfowiska, łqki, jeziora i lasy w dolinie Krutyni, a także na sąsiadujących z nią pagórkach morenowych. Znajdują się tu doskonale wykształcone naturalne zespoły roślin ności wodnej, torfowisk: niskich, przejściowych i wysokich, olsy, łęg i bory bagienne, bary mieszane, grgdy i in. Miejscami drzewosta osigga wiek do 280 lat. Rosną tu liczne rośliny chronione: wa wrzynek wilczełyko, pełnik europejski, lilia złotogłów, storczyk widłaki, rosiczka okrggłolistna, grzybień biały i in. Wśród faun spotkać można ginącego w Polsce rybołowa, orła bielika, orlika krzykliwego, żurawia, puszczyka uralskiego, a także rysia, Wydrę i łosia. W zwigzku z utworzeniem rezerwatu przewidziana jest likwidacja miejsc biwakowych na brzegach Krutyni. Natomiast wolno zwiedzać rezerwat opisanymi w przewodniku szlakami pieszymi nr 29, 30, 31 32, 33 i szlakiem wodnym nr 48. KRUTYŃ Wieś nad rzekg Krutynią, na obszarze Mazurskiego Parku Kraj obrazowego, okolona lasami Puszczy Piskiej. Miejscowość bierze nazwę od rzeki, którą nazywano dawniej Crołin, Krutina, co miało znaczyć w języku Prusów „rzeka wartka". Zaczątek osady stano wiła stanica myśliwska, zbudowana za czasów wielkiego mistrza krzyżackiego, Fryderyka z Miśni, ok. 1500 r. Później stanicę prze budowano na zameczek myśliwski, który w 1527 r. służył księciu Albrechtowi za schronienie w czasie panującej w Prusach dżumy W 1. poł. XVIII w. przebywał w nim w czasie łowów elektor bran denburski, książę pruski, Jerzy Wilhelm. W poł. XVII w zamęczę był siedzibą nadleśnictwa. Wieś wydzielono spod administracji leś nej w 1874 r.; przed II wojną światową poczęła wchodzić w modę jako letnisko. Krutyń jest przykładem mazurskiej wsi wielodrożnicy. Zachowało się kilka domostw drewnianych, typowych dla tej części Mazur W domu nr 34 Izba Leśna* ze zbiorami prywatnymi Czesława Owo ca, emerytowanego leśniczego. Eksponaty przyrodnczo-myśliwskie i etnograficzne pochodzą częściowo ze zbiorów rodzinnych pana Owoca, częściowo gromadził je on sam. Nad rzeką, na skraju lasu, w pobliżu przełomowego odcinka Krutyni znajduje się dom wycieczkowy PTTK — doskonała baza dio wycieczek motorowych, kolarskich i pieszych, ważny punkt etapo wy na trasie spływu kajakowego z Sorkwit do Rucianego-Nidy lub do Mikołajek. Poczta, restauracja, sklep spożywczy, klub, kiosk „Ruchu", punkt „it", siedziba nadleśnictwa i leśnictwa, zakładowe ośrodki wypo czynkowe. Przystanek PKS: autobusy m.in. z Mikołajek, Mrągowa Rucianego—Nidy, Spychowa; w sezonie turystycznym bezpośredn kurs pospieszny z Warszawy. Szlaki piesze nr 11, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25 32; szlak wodny nr 48; szlak motorowy nr 53. » ; - " Zbiory można obejrzeć po skontaktowaniu się z właścicielem i uzyska niu jego zezwolenia.