pd. od Pisza. Brzeg wsch. wyższy i zalesiony, brzeg zach. niski, łąkowy, zakrzewiony, podmokły. Z jeziora wypływa rzeczka Rybnica, częścrowo uregulowana: piękny i dziki szlak kajakowy, dostępny tylko dla wprawnych, bardzo uciążliwy (wodowanie we wsi Pogu bię Średnie). Szlak pieszy nr 46. POGUBIĘ WIELKIE Jezioro położone na pd. od Pisza, na wys. 117 m npm. Po- wierzchnia 696 ha (4100X2500 m), gł. zaledwie 2 m. Ńa jeziorze uża wyspa. Jezioro wraz z wyspą i otaczającymi je zaroślami bagniskami objęte jest ochroną jako rezerwat faunistyczny o naz- wie „Jezioro Pogubię Wielkie", o pow. 691,73 ha. Wyprowadzają tu swoje lęg', m.in. łabędzie, żurawie, czarne bociany i bardzo rzadkie w Polsce jako gatunek lęgowy gęsi gęgawy. Wpływanie a jezioro łodziami i zwiedzanie rezerwatu nie jest dozwolone. Najlepszy widok na jezioro od wsi Pogubię Średnie. Szlak pieszy nr 45. POPIELNO Osada nad jeziorem Śniardwy, w pn. części wielkiego półwyspu, ograniczonego od zach. jeziorem Bełdany, od wsch. głównym base- nem Śniardw, zatoką Szyba i łączącym się z nią jeziorem War- ołty. Zakład doświadczalny Polskiej Akademii Nauk, założony w 1955 r. z inicjatywy prof. Mieczysława Czai. Zakład prowadzi badania m.in. nad krajowymi prymitywnymi rosami zwie- rząt domowych i nad dzikimi zwierzętami, które mogłyby odegrać pewną rolę gospodarce hodowlanej człowieka, np. nad krzyżowaniem bydła domowego żubrami (żubronie). Prowadzono też studia nad jeleniami oraz bobrem europejskim. Bobry z Popielna zostały wypuszczone na wolność i wzbogaciły faunę m.in. Puszczy Kampinoskiej oraz Puszczy Piskiej. Zakład w Popielnie znany jest szczególnie pośród turystów z hodowli konika polskiego: przepro- wadzane są tutaj próby regeneracji konia typu tarpan w siedlisku leśnym. Tarpan — wymarły prźtidek konia — niewysoki (ok. 130 cm w kłębie), o lek- ej budowie i drobnym pysku, miał sierść siwomyszatą z czarną pręgą wzdłuż grzbietu, krótką, stojącą grzywę i krótki ogon. Żył na otwartych renach. Ostatnie żyjące w stepach Ukrainy tarpany wytępiono w -latach edemdziesiątych ubiegłego wieku. Prawdopodobnie istniała również leśna rma tarpana. Dzikie konie, hodowane w XVIII w. w zwierzyńcu pod Za- mościem, uchodziły za tarpany leśne: ostatnie z nich rozdano okolicznym chłopom. Przyczyniły się one do powstania rasy tzw. koników biłgorajskich. 1936 r. w Białowieży podjęto próby restytucji tarpana; po wojnie kon- nuowano je w Popielnie. Część stada żyje na wolności w lasach Po- elna. Obejrzenie koników na wolności należy do dużych atrakcji tu- ystycznych. Należy jednak pamiętać, że lasy doświadczalne PAN amknięte są dla ruchu turystycznego! Południowa granica tych asów przebiega ok. 1 km na pn. od wsi Onufryjewo. Cały teren eśny obejmuje ok. 1600 ha. Przejście i przejazd dozwolone są wyłącznie jednq drogg, prowadzqcq z Wejsun i Onufryjewa d Wierzbna i Popielna z odgałęzieniem do Warnowa od przystanku PKS na linii Ruciane-Nida - Popielno i Pisz - Popielno. Zakła można zwiedzać (okresowo bywa zamknięty dla turystów) p uprzednim telefonicznym uzgodnieniu. Szlak wodny nr 52. PRANIE Leśniczówka z czerwonej cegły na wysokim, zach. brzegu Jezio ra Nidzkiego, na pd. od Rucianego-Nidy, a na pn. od Karwicy i Krzyży. Przebywał tu w ostatnich trzech latach życia poeta Konstanty Ildefons Gałczyński (1905-1953). Bywał tu często, po raz ostatni na kilka tygodni przed śmiercią. W leśniczówce Pranie powstały poematy Niobe (1951) i Wit Stwosz (1952) oraz Kronika olsztyńska Dzisiaj znajduje się tutaj muzeum, gromadzące pamigtki zwiqzan z poetą. Kustoszem muzeum jest córka poety — Kira Gałczyńska Muzeum otwarte w godzinach 9-17, prócz poniedziałków, wtorków i dni poświatecznych. Dojazd oznakowana drogq z Rucianego—Nidy — 7 km; z Ka wicy przez Krzyże — 8 km. Znakowany szlak pieszy z Rucianego -Nidy, zn. niebieskie - 7 km. Żaglówka lub kajakiem z Rucia nego-Nidy - 7 km. Szlaki piesze nr 13, 41, 42; szlak wodny nr 49; szlak kola ski nr 55. PRZERÓSŁ Wieś założona w 1707 r. jako osada szkatułowa * na pd.-wsch brzegu jeziora Nidzkiego. Obecnie grunty wsi zostały zalesione. Przystanek PKS na drodze i linii PKS z Pisza do Turośli i Kar wicy. Szlaki piesze nr 42, 44; szlak motorowy nr 53; szlak kolar ski nr 55. ROŚ Jezioro rynnowe w kształcie litery S, leżące na pn. wsch. Rów niny Mazowieckiej. Powierzchnia 2212 ha, gł. 28 m, pn. brzegi niskie, bagniste, pd.-wsch. wyższe, porośnięte lasem. Kanał Jegliń ski łączy jezioro Roś ze Śniardwami, na które przepłynąć możn również przez połączone strugami jeziora: Białoławki i Kocioł. Szlak wodny nr 52. ROZOGI Duża wieś na pd.-zach. obrzeżu Puszczy Piskiej, położona n skrzyżowaniu dróg w kierunku Szczytna, Spychowa i Ostrołęk